Chùa Vồm trầm mặc cổ kính bên dòng sông Mã

Giữa miền hạ lưu sông Mã, nơi những lớp trầm tích văn hóa xứ Thanh lặng lẽ bồi đắp qua hàng trăm năm, có một ngôi cổ tự vẫn ngày ngày tựa lưng vào núi đá, hướng mặt ra sông lớn. Người dân quen gọi đó là chùa Vồm.

Trải qua hơn nửa thiên niên kỷ, giữa những biến động của lịch sử và sự đổi thay không ngừng của vùng đất ven đô, ngôi chùa vẫn hiện diện như một chứng nhân lặng lẽ của thời gian.

Theo thư tịch và các nguồn tư liệu địa phương, chùa Vồm còn có tên chữ là Đại Hùng tự, tọa lạc dưới chân núi Bàn A (hay Bàn A Sơn), thuộc địa bàn phường Đông Tiến ngày nay. Chùa được xây dựng từ thời Lê sơ, niên hiệu Quang Thuận dưới triều vua Lê Thánh Tông, khoảng năm 1460.

Những tư liệu còn lại cho thấy, chùa Vồm từng có quy mô khá lớn. Không chỉ là nơi thờ Phật, đây còn là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng cư dân ven sông Mã.

Nhiều hạng mục kiến trúc cổ đã không còn nguyên vẹn sau những biến thiên của lịch sử. Tuy vậy, trong khuôn viên chùa vẫn còn lưu giữ nhiều dấu tích quý giá như bia đá thời Lê, các bài thơ khắc trên vách núi, những tháp xá lỵ bằng đá và hệ thống tượng cổ có giá trị nghệ thuật cao.

Điều đặc biệt là trong chùa vẫn còn gìn giữ được pho tượng Phật được tạc trực tiếp vào vách đá phía hậu cung. Pho tượng cao khoảng 6 mét, rộng hơn 3 mét, được tạo tác theo dạng phù điêu nổi trên vách núi đá tự nhiên. Các nhà nghiên cứu cho rằng đây là một trong những pho tượng Phật khắc đá có kích thước lớn nhất hiện còn ở Thanh Hóa và là hiện vật đặc biệt hiếm gặp trong kiến trúc Phật giáo Việt Nam.

Ngày nay, chùa Vồm không còn nằm giữa không gian làng quê biệt lập như trong ký ức của nhiều thế hệ trước.

Những con đường mới mở, những khu dân cư hình thành, diện mạo đô thị ngày càng hiện hữu quanh chân núi Bàn A. Song bước qua tam quan phủ màu thời gian, du khách vẫn có thể cảm nhận được sự tĩnh tại hiếm hoi giữa nhịp sống hiện đại.

Tiền đường, trung đường, hậu cung vẫn giữ được những đường nét kiến trúc truyền thống. Những cây cổ thụ, những bậc đá rêu phong và tiếng chuông chùa mỗi sớm chiều tiếp tục tạo nên không gian văn hóa tâm linh đặc trưng của vùng đất ven sông Mã.

Năm 2011, chùa Vồm cùng núi Bàn A được xếp hạng Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Đây không chỉ là sự ghi nhận giá trị của di tích mà còn đặt ra trách nhiệm bảo tồn đối với một phần ký ức văn hóa của xứ Thanh.

Trong dòng chảy phát triển mạnh mẽ của Thanh Hóa hôm nay, những di sản như chùa Vồm càng trở nên quý giá. Dưới chân núi Bàn A, bên dòng sông Mã vẫn ngày đêm chảy về biển lớn, chùa Vồm vẫn âm thầm kể câu chuyện của mình - câu chuyện về một vùng thắng cảnh nổi tiếng, về đời sống tâm linh của cư dân xứ Thanh và về những lớp trầm tích văn hóa cần được gìn giữ cho mai sau.

Theo Văn hóa đời sống - Báo Thanh Hóa.