Hòa thượng Thích Huệ Thông: Tinh thần nhập thế của Đại lão Hòa thượng Thích Huệ Thành vẫn còn nguyên giá trị

Kính bạch chư Tôn đức giáo phẩm Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam;

Kính bạch chư Tôn đức Tăng Ni;

Kính thưa quý vị lãnh đạo các cơ quan Trung ương và địa phương;

Kính thưa quý vị học giả, các nhà nghiên cứu, quý đại biểu cùng toàn thể quý vị khách quý!

Hôm nay, trong không khí trang nghiêm và hoan hỷ tại Tổ đình Long Thiền – một ngôi già lam có bề dày lịch sử gắn liền với sự phát triển của Phật giáo vùng đất Nam bộ và Đồng Nai, chúng ta cùng vân tập về đây để tham dự Hội thảo khoa học với chủ đề: “Hòa thượng Thích Huệ Thành (1912–2001) – Những đóng góp cho đạo pháp và dân tộc.”

Thay mặt Ban Tổ chức và Sơn môn Tổ đình Long Thiền, tôi xin nhiệt liệt chào mừng và trân trọng gửi đến chư Tôn đức giáo phẩm, quý vị lãnh đạo, các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu cùng toàn thể quý đại biểu lời kính chúc sức khỏe, an lạc và lời tri ân sâu sắc vì đã quang lâm tham dự hội thảo đầy ý nghĩa này.

Kính thưa quý vị,

Hòa thượng Thích Huệ Thành là bậc cao tăng tiêu biểu của Phật giáo Việt Nam trong thế kỷ XX. Cuộc đời và đạo nghiệp của Ngài là tấm gương sáng về tinh thần phụng sự đạo pháp, gắn bó với dân tộc, tận tụy trong công tác hoằng pháp, giáo dục Tăng tài và xây dựng Giáo hội. Với tâm nguyện “phụng sự chúng sinh là cúng dường chư Phật”, Hòa thượng đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng trong sự nghiệp phát triển Phật giáo, đồng thời có những đóng góp thiết thực đối với quê hương, đất nước trong các giai đoạn lịch sử đầy biến động.

Hội thảo hôm nay được tổ chức nhằm tưởng niệm, tri ân công đức to lớn của Hòa thượng; đồng thời tạo diễn đàn để các nhà nghiên cứu, các học giả và những người kế thừa đạo nghiệp cùng nhìn lại một cách hệ thống, khách quan và sâu sắc những giá trị mà Ngài đã cống hiến cho đạo pháp và dân tộc. Những tham luận, ý kiến trao đổi tại hội thảo sẽ góp phần làm sáng tỏ hơn chân dung, tư tưởng, đạo hạnh và những đóng góp của Hòa thượng đối với sự phát triển của Phật giáo Việt Nam cũng như đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. 

Nhìn vào bối cảnh xã hội từ thế kỷ 19 trở đi, thực dân Pháp với nhiều thủ đoạn, đàn áp thôn tính, cai trị nước ta. Trong thời kỳ này, mỗi người dân, mỗi Phật tử yêu nước đều là chiến sĩ hết lòng vì Tổ quốc, điều này đã tạo nên một cuộc chiến tranh nhân dân sâu rộng trong một chiến trường không biên giới. Và đây là nỗi kinh hoàng mà thực dân Pháp phải đương đầu, để rồi phải chịu thất bại thảm hại trên các chiến trường sau này.

Tại Biên Hòa, vào những ngày đầu cách mạng tháng 8 năm 1945, Trưởng lão Hòa thượng Thích Huệ Thành đã cùng với các nhà sư yêu nước Nam bộ hưởng ứng lời kêu gọi của Ủy ban khởi nghĩa, bí mật vận động Tăng Ni Phật tử tham gia giành chính quyền về tay nhân dân, song, đồng bào cả nước chỉ hưởng niềm vui độc lập vỏn vẹn 21 ngày, ngày 23 tháng 9 năm 1945, thực dân Pháp tái chiếm Sài Gòn - Gia Định, kể từ đây, đồng bào cả nước nói chung, nhân dân và Phật giáo đồ miền Nam nói riêng một lần nữa dấn thân vào công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Trước tình hình xã hội bất ổn với nhiều biến động, hầu hết các tỉnh Nam Bộ đều có Hội Phật giáo cứu quốc hành sự theo phương châm đấu tranh thời đất nước loạn ly: “Cải cách Tăng đồ, đề xướng tự do, tuyên chánh pháp; Duy tân Phật học, thực thành bình đẳng, độ quần sanh”; và trên tinh thần “cởi áo cà sa khoác chiến bào”, chư Tăng Ni tạm thời rời xa ngôi chùa, thoát ly tham gia kháng chiến, trong bối cảnh này, vào ngày 06 tháng 09 năm 1945, được sự hỗ trợ của Mặt trận Việt Minh tỉnh Biên Hòa, Hội Phật giáo cứu quốc tỉnh Biên Hòa đã được ra mắt. Tăng Ni và Phật tử nhất trí công cử Hòa thượng Thích Huệ Thành làm Hội trưởng, kiêm Ủy viên Mặt trận Việt Minh tỉnh Biên Hòa. Trụ sở Hội Phật giáo cứu quốc tỉnh Biên Hòa đặt tại chùa Long Thiền (Biên Hòa).

Năm 1947 (Đinh Hợi), Chủ tịch Uỷ ban kháng chiến hành chánh Nam bộ, ông Ung Văn Khiêm cho phép thành lập Phật giáo Cứu quốc Nam bộ, lúc bấy giờ có nhiều bậc tôn túc thuộc Giáo hội Lục Hoà Tăng trực tiếp tham gia, Lúc bấy giờ, Hòa thượng Thích Huệ Thành và các tổ chức Hội Phật giáo cứu quốc tại Nam Bộ được mời về chùa Thiền Kim (tức chùa Ô Môi) ở xã Mỹ Quý, tỉnh Đồng Tháp, tham dự hội nghị trong 03 ngày 15-16-17 tháng 04 năm 1947. Hội nghị đã ra nghị quyết bầu Ban Chấp hành Phật giáo cứu quốc Nam Bộ, theo đó Hòa thượng Thích Minh Nguyệt (Tam Không) làm Chánh Hội trưởng; Hòa thượng Thích Huệ Thành (Hồng Tín), Hội trưởng Hội Phật giáo cứu quốc tỉnh Biên Hòa làm Đệ nhất Phó Hội trưởng, kiêm Ủy viên Mặt trận Liên Việt Nam Bộ; nhân sĩ trí thức Bạch Liên (thường gọi là ông Commis) làm Đệ nhị Phó Hội trưởng.

Theo dòng thời gian, sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, đất nước tạm thời chia cắt hai miền Nam Bắc, tại miền Nam, chế độ độc tài nhà Ngô, thẳng tay đàn áp Phật giáo. Trong giai đoạn này, hàng ngàn ngôi chùa trên khắp miền Nam bị chính quyền đập phá, hàng chục ngàn Tăng Ni bị bắt bớ, tra tấn đánh đập, thậm chí dùng cả xe tăng tàn sát tín đồ Phật giáo trước Đài phát thanh ở Huế một cách bạo tàn. Năm 1954, Hòa thượng Thích Huệ Thành là thành viên của Tổ chức Trí Vận và Tôn Giáo Vận (phụ trách Phật giáo) tại khu Sài Gòn – Gia Ðịnh và khu Ðông Nam bộ, ngài đã đảm nhận trọng trách này xuyên suốt từ thời đó cho đến ngày đất nước hòa bình thống nhất…

Về sinh hoạt đạo pháp, Trưởng lão Hòa thượng Thích Huệ Thành là bậc cao Tăng thạc đức, trọn đời sống cho lý tưởng phụng sự đạo pháp và dân tộc, bằng tấm lòng nồng nàn yêu nước, không chấp nhận sự xâm lược của ngoại bang. Đồng thời, ngài là một trong số ít nhà tổ chức chiến lược lỗi lạc của Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam, từ năm 1960 ngài đã được chư sơn thiền đức tín nhiệm suy cử làm Tăng giám Trung ương Giáo hội Phật Giáo Lục Hòa Tăng Việt Nam, vào tháng 07 năm 1968 (Mậu Thân), Chư tôn đức của hai Giáo hội Lục Hòa Tăng và Lục Hòa Phật Tử tiến hành đại hội khoáng đại hợp nhất hai tổ chức Lục Hòa Tăng và Lục Hòa Phật Tử thành Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam; Trưởng lão Hòa thượng Thích Huệ Thành được Đại hội suy tôn Tăng thống Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam cho đến ngày thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam vào năm 1981. 

Khi nói đến vai trò lãnh đạo của Trưởng lão Hoà thượng Thích Huệ Thành trong tổ chức Phật giáo Cổ truyền, chúng ta cần điểm lại sự liên kết tinh thần đạo pháp và dân tộc của tổ chức này. Trong phong trào chấn hưng Phật giáo vào những năm đầu của Thế kỷ XX, rất nhiều tổ chức hội Phật giáo ra đời, trong đó có tổ chức Hội Lục Hòa Liên Xã vào những thập niên 1920, do Đại lão Hoà thượng Từ Văn, Hoà thượng Từ Phong,... tổ chức. Điều này được minh chứng qua các cặp liễn đối được đặt tại Tổ đình Giác Lâm ghi vào năm 1922 Hội Lục Hòa Liên Xã, Hoà thượng Từ Văn làm Chánh Chủ kỳ; theo tài liệu lưu trữ cũng như các bậc tiền bối kể lại, quý chư tôn thiền đức và những vị hậu bối trong Hội Lục Hòa Liên Xã hầu hết là những vị tham gia phong trào Phật giáo cứu quốc Nam bộ cũng như tại địa phương vào những năm 1945 – 1947. Sau khi Phật giáo Cứu quốc Nam bộ kết thúc vai trò lịch sử, để đánh thức hoạt động công khai trong lòng chế độ Sài Gòn, quý Hoà thượng thành lập Giáo hội Phật giáo Lục Hòa Tăng và Lục Hòa Phật tử, sau này là Phật giáo Cổ truyền Việt Nam. Chúng tôi đề cập những vấn đề này để thấy rõ Phật giáo Cổ truyền là sự kế thừa liên tục, nhất quán, thể hiện rõ tinh thần đồng hành cùng dân tộc qua từng giai đoạn lịch sử.

Có thể nói rằng, những hoạt động đấu tranh kiên cường bất khuất của chư tăng trong tổ chức Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam nói chung và của cá nhân Trưởng lão Hòa thượng Thích Huệ Thành nói riêng luôn tích cực và bền bĩ cho đến tận những ngày cuối cùng của công cuộc đấu tranh vì sự nghiệp hòa bình thống nhất đất nước.

Trong công cuộc thống nhất Phật giáo năm 1981, Trưởng lão Hòa thượng Thích Huệ Thành nhiều lần nói lên quan điểm tư tưởng của mình: “Phật giáo mà thống nhất thì mới có cơ hội điều kiện để đồng lòng chung sức đóng góp cho dân tộc, xây dựng đất nước, tôi cho rằng, vào lúc này yêu nước là động cơ thúc đẩy cho sự thống nhất Phật giáo”. 

Vào ngày 04-07 tháng 11 năm 1981, Hội nghị thống nhất Phật giáo toàn quốc được tổ chức trọng thể tại chùa Quán Sứ (Thủ đô Hà Nội) thành lập nên Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng lão Hòa thượng Thích Huệ Thành được Đại hội suy tôn làm Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đồng thời ngài được ủy nhiệm thành lập Tỉnh hội Phật giáo Ðồng Nai, ngài được Đại hội suy cử làm Trưởng Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo tỉnh Đồng Nai từ nhiệm kỳ I đến nhiệm kỳ IV. (Từ năm 1982 đến năm 1995).

Như chúng ta đã biết, Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam là một trong 09 thành viên hình thành nên Giáo hội Phật giáo Việt Nam và chư tôn đức giáo phẩm trong Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam đều là những thành viên nòng cốt trong Ban Liên lạc Phật giáo yêu nước TP, HCM và Ban Vận động thống nhất Phật giáo tham gia hiệp thương tiến tới đại hội thống nhất thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam vào năm 1981. Tại hội nghị thống nhất Phật giáo VN, các vị trí trọng yếu của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đều có sự tham gia của các vị lãnh đạo thuộc GHPG Cổ truyền Việt Nam, điều này đã chứng minh sự tín nhiệm của Đại hội, cũng như đã khẳng định vai trò, vị trí của Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam trong quá trình cống hiến cho đạo pháp và dân tộc. Đồng thời qua đó chúng ta một lần nữa khẳng định, tất cả những đóng góp của chư tôn đức trong tổ chức Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam đã nói lên tâm huyết và trách nhiệm cao cả trong suốt quá trình đấu tranh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, vì sự trường tồn của đạo pháp, nhất là trong sự nghiệp thống nhất và phát triển của Phật giáo nước nhà. Và đương nhiên trong đó có sự đóng góp lớn lao rất hiệu quả của Trưởng lão Hòa thượng Thích Huệ Thành, vị Tăng thống khả kính trong vai trò lãnh đạo tối cao của Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam.

Trên dòng chảy lịch sử, những đóng góp của chư tôn đức Tăng Ni và quý Phật tử yêu nước trong các tổ chức hệ phái của Phật giáo Việt Nam qua nhiều thời kỳ đã từng một thời cống hiến hy sinh cho đạo pháp dân tộc nói chung, và cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc nói riêng, quý ngài đã lưu lại biết bao công trạng vì dân vì nước, những chiến tích oai hùng bất khuất của quý ngài trong thời kỳ đất nước trải qua chiến tranh ly loạn đã đi vào tâm khảm người dân cả nước, đã tạo nên những nét son chói lọi trên những trang sử vàng của dân tộc và của Phật giáo Việt Nam và điều này đã được Nhà nước ta ghi nhận, một trong những hình thức được Nhà nước trân trọng ghi nhận đó là những con đường mang tên đường Sư Vạn Hạnh, đường Thích Quảng Đức, đường Sư Thiện Chiếu, đường Thích Bửu Đăng, đường Thích Thiện Hoà, đường Thích Mật Thể, đường Lê Đình Thám, đường Thích Minh Nguyệt, đường Ni sư Huỳnh Liên, đường Ngô Thị Thu Minh (SC. Thích nữ Diệu Quang) ….

Trong mỗi giai đoạn lịch sử của Phật giáo nước nhà đều xuất hiện những bậc danh tăng xuất chúng trí đức vẹn toàn làm thạch trụ chốn tùng lâm và là chỗ nương vững chắc cho các thế hệ kế thừa, trong số đó phải kể đến Trưởng lão Hòa thượng Thích Huệ Thành, ngài là bậc cao Tăng thạc đức trong tổ chức Tăng già nói chung và Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam nói riêng, với vai trò sứ mạng là Tăng Thống Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam, ngài đã cùng chư tôn thạc đức đương thời làm rạng ngời những trang sử vàng của dân tộc và của Phật giáo Việt Nam thời cận hiện đại./ .

Một lần nữa, thay mặt Sơn môn Tổ đình Long Thiền, xin trân trọng cảm ơn sự hiện diện quý báu của chư Tôn đức, quý vị lãnh đạo, các nhà khoa học, quý đại biểu và toàn thể quý khách, lời tri ân sâu sắc, kính chúc chư Tôn đức pháp thể khinh an, đạo nghiệp viên thành, kính chúc quý vị đại biểu sức khỏe, hạnh phúc vạn sự kiết tường.

Kính chúc hội thảo thành công tốt đẹp.

Xin trân trọng cảm ơn!

Hòa thượng Thích Huệ Thông, 

Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, 

Trưởng ban Pháp chế Trung ương