Khám phá ngôi chùa hơn 180 năm tuổi dưới chân núi Thùy Vân

Chùa Long Bàn - ngôi chùa hơn 180 năm tuổi nằm cuối dãy núi Thùy Vân gắn với truyền thuyết "cửu long chầu" vẫn giữ gần như nguyên vẹn kiến trúc cổ thời Nguyễn.

Tại sao gọi là chùa Long Bàn?

Đến mảnh đất Long Điền, chỉ cần hỏi thăm về chùa Long Bàn, hầu như ai cũng có thể tận tình chỉ lối. Bởi, ngôi chùa hơn 180 năm tuổi này không chỉ là di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia mà còn là "chùa làng" thân thuộc của bao thế hệ nơi đây.

Theo dấu tích còn lại, có thể từ những năm 1754, một số nhà sư lựa chọn nơi đây xây dựng một am nhỏ để tu hành. Đến năm Thiệu Trị thứ 5 (năm 1845), ngôi chùa được xây dựng và giữ nguyên hình dáng cho đến nay. Tổ sư đầu tiên trụ trì chùa là hòa thượng Hải Chánh và Bảo Thanh.

Về tên gọi của chùa Long Bàn, truyền thuyết kể rằng, vùng đất Long Điền xưa kia được xem là nơi địa linh nhân kiệt có "cửu long chầu", khu đất xây dựng chùa là phần cuối của dãy núi Thùy Vân. Tại đây có nhiều tảng đá lớn, bằng phẳng như chiếc bàn đá. Người dân tin rằng nơi đây là nơi rồng nghỉ chân nên gọi tên là chùa Long Bàn.

Đến nay, dù đã trải qua 181 năm, nhưng hầu hết kiến trúc và tượng thờ bên trong chùa vẫn được gìn giữ nguyên vẹn. Khuôn viên chùa Long Bàn rộng khoảng 3.000 m2, cổng chùa được xây năm 1963 bằng vật liệu đá xanh.

Ngôi chùa hơn 180 năm tuổi được thiết kế theo kiểu chữ Tam, gồm 3 dãy nhà song song: giảng đường, chánh điện và nhà tổ. Phía mặt tiền ngôi chùa còn có lầu chuông và lầu trống hai bên tả - hữu, toát lên vẻ uy nghiêm. Trước tòa chánh điện của chùa có ngôi nhà sàn bằng gỗ, trong đặt tượng Tiêu Diêu đạo sĩ.

Chùa Long Bàn mang đậm nét kiến trúc độc đáo của Phật giáo thời Nguyễn với hệ thống mái ngói âm dương cổ kính và bộ khung cột kèo được kết cấu nhịp nhàng, tỉ mỉ. Ở trên mái được điểm xuyết bởi hình tượng "lưỡng long chầu nguyệt" rất đặc sắc, biểu tượng cho sự hài hòa âm dương.

Ngoài ra, nơi đây còn có hơn một trăm cột gỗ lâu năm giúp nâng đỡ toàn bộ ngôi cổ tự. Bên trong chánh điện được sơn son thếp vàng, có nhiều bức hoành phi chạm gỗ nổi rất công phu, câu liễn đối được bài trí trang nghiêm.

Từng chi tiết chạm trổ trên cột kèo đều cho thấy sự tâm huyết của những nghệ nhân xưa khi khi kiến tạo nên ngôi cổ tự này.

Chùa làng của người dân Long Điền

Được biết, Long Bàn cổ tự chính là thành quả chung tay góp sức của cả cộng đồng dân cư vùng đất Long Điền thời bấy giờ. Minh chứng rõ nét nhất còn lưu giữ đến nay là hai bảng công đức bằng chữ Hán vẫn được đặt trong chùa. Đây như lời tri ân sâu sắc dành cho những người đã phát tâm đóng góp, xây dựng ngôi chùa này. Có lẽ, chính sự gắn kết mật thiết giữa đời và đạo ấy mà người dân Long Điền còn gọi đây là "chùa làng".

Chùa Long Bàn thuộc phái Thiền tông - hệ phái được các bậc hòa thượng thời Nguyễn tích cực hoằng dương và phát triển.

Hệ thống tượng thờ nơi đây vô cùng phong phú với 3 chất liệu chính: đất nung, gỗ mít và kim loại, trong đó phổ biến nhất là các pho tượng bằng gỗ mít. Đáng tiếc, do thăng trầm của thời gian, một số pho tượng bằng kim loại đã không còn, nhưng những tượng Phật còn lại vẫn lưu giữ trọn vẹn những chuẩn mực tạo hình và hồn cốt kiến trúc của ngôi cổ tự.

Thầy Pháp Minh - quản lý chùa Long Bàn cho biết dù trải qua nhiều lần trùng tu nhưng ngôi chùa vẫn giữ được nguyên bản kiến trúc xưa. Thầy chia sẻ: "Lần trùng tu gần nhất vào năm 2023, chùa được sơn mới bên ngoài và thay gạch nền, mái ngói. Phần cột kèo gỗ được chà nhám và sơn bóng để bảo quản tốt hơn. Tuy nhiên kết cấu ngôi chùa vẫn được giữ nguyên vẹn, các cột kèo vẫn rất vững vàng dù đã trải qua gần 2 thế kỷ".

Với những giá trị kiến trúc nghệ thuật và lịch sử quý báu ấy, ngày 10.7.1991, chùa Long Bàn chính thức được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia.

Theo Báo Thanh Niên.