Chủ soái Tao Đàn Chiêu Anh Các Lược Sử Diễn Ca

Chiều bảng lảng xuôi về bến mộng
Men lối xưa tìm bóng thời gian
“Khái lược chủ soái Tao đàn…”[1]
Đôi dòng khảo cứu chứa chan tình nhà.

Mượn bài viết, diễn ca thi phú
Học tiền nhân vui thú văn chương
Chẳng nề câu chữ khiêm nhường
Diễn thơ tặng khách viễn phương đăng trình.

Đất Hà Tiên tươi xinh hoa gấm
Trời Tây Nam nắng ấm mưa nhiều
Danh lam thắng cảnh diễm kiều
Say lòng lữ thứ mến yêu tìm về.

Miền biên ải từ thời Mạc Cửu
Người tiên phong hội đủ nhân duyên
Biến vùng hoang hoá bưng biền
Trở thành “tiểu quốc” Hà Tiên đẹp giàu.

Mạc Thiên Tích về sau kế nghiệp
Theo dấu cha nối tiếp kinh bang
Lập nên một cõi giang san
Cơ đồ họ Mạc vẻ vang khắp vùng.

Sử liệu ghi, tôi trung Mạc Cửu
Sánh duyên cùng thiếu nữ hiền hoà
Mối tình Hoa-Việt thiết tha
Hạ sinh quý tử tài ba hơn người.

Giai thoại kể, tại nơi “nở nhuỵ”
Vầng hào quang kỳ bí bềnh bồng
Sáng ngời ngũ sắc trên sông
Tượng vàng Phật ngự dưới dòng long lanh.

Bên bờ ấy kiến thành chùa Phật
Tạ hồng ân trời đất độ trì
Mừng sanh con trẻ phương phi
Ước mong biên trấn dinh kỳ bình yên.

Mạc Thiên Tích, tánh hiền trí sáng
Vốn nhân từ ngay thẳng thuận hoà
Giỏi giang việc nước việc nhà
Văn chương kinh sử đều là lão thông.

Tuổi thanh xuân, hoa lòng phát tiết
Chất thuần lương hiểu biết hiển bày
Thấu tình đạt lý trong ngoài
Nghĩ suy lo liệu đúng sai rõ ràng.

Điều lợi ích, lo phần người trước
Việc hôn, quan… mực thước liệu toan
Trong nhà giữ đạo làm con
Ra ngoài chăm sóc chu toàn muôn dân.

Một bữa nọ khi “dâng sớ tấu…”
Được phụ thân phúc hậu tin dùng
Ngoại giao liên lạc môn trung
Từ nơi phủ Chúa hiệp cùng Man Kham.

Năm Bính Thìn (1736), trưởng nam Thiên Tứ
Kế tục cha, trấn giữ Hà Tiên
Hưng long đất Phật người hiền
Bắt đầu sự nghiệp chính quyền dân sinh.

Vị lãnh đạo vẹn tình trung hiếu
Thụ Đức Hiên là hiệu của ông
Tục danh còn gọi Mạc Tông
Sĩ Lân tên tự, uy phong rỡ ràng.

Được chúa Nguyễn chuẩn ban chức vị
Miền cực Nam cai trị cõi riêng
Tổng binh Đô đốc Hà Tiên
Cân đai áo mão binh quyền tướng quân.

Lập quan nha, võ văn phân định
Dựng công đường, trại lính, phố phường
Xưởng kim khí, khu ngoại thương
Xóm làng chợ búa phát dương từng ngày.

Các thương thuyền thường hay ghé tới
Cùng bắt tay phấn khởi làm ăn
Tiếng lành đồn khắp xa gần
Tổng binh hào phóng kết thân cầu hiền.

Giữ truyền thống tổ tiên mở cõi
Cùng phát huy giềng mối đạo nhà
Hộ trì giáo pháp Thích Ca
Khuyến tu bá tánh trẻ già thiện lương.

Dẫu một lòng xiển dương Phật pháp
Vẫn lưu tâm thu thập điều hay
Xứng danh đệ tử Như Lai
Không tranh phe nhóm phái này đạo kia.

Cùng nhân sĩ sẻ chia kiến thức
Hiệu đính thư, học thuật luận bàn
Lập Chiêu Anh Các Tao Đàn
Nhân ngày Khánh hạ xuân nhàn đối thơ.

Đầm Đông Hồ trăng mơ lấp lánh
“Hà Tiên vịnh thập cảnh” cảm đề
Nước non gói trọn tình quê
Lời thơ ca tụng biển trời Hà Tiên.

Hội Hoa đăng kết duyên hàn mặc
Đêm Nguyên tiêu vằng vặc ánh rằm
Tiếng thơ vọng khắp trời Nam
Phong quang thắng cảnh danh lam biên thuỳ.

Cũng năm này (1736), kinh kỳ ân chuẩn
Tiền đồng xu tuỳ thuận lưu hành
“An Pháp Nguyên Bảo” kim danh
Xưởng tiền đúc tại Phương Thành đàng Trong.

Kiểu áo mão gia công thiết kế
Trang phục riêng nghi lễ, học đường
Duy trì bản sắc địa phương
Giữ gìn truyền thống quê hương rạng ngời.

Năm Canh Ngọ (1750), lập ngôi thiền tự
Chùa Phù Dung, huyền sử lưu truyền
Chuyện tình Tổng trấn Hà Tiên
Khúc ca diễm lệ nơi miền cực Nam.

Phía sau mái Già lam chánh điện
Xây dựng toà Bửu Điện Ngọc Hoàng
Dung hoà tín ngưỡng nhân gian
Phò trì bờ cõi, bình an dân lành.

Nhiều pho tượng, chí thành cung thỉnh
Tận quê cha thuộc tỉnh Quảng Đông
Mõ chuông, pháp khí, đồ đồng
Đều từ vùng đất tổ tông đem về.

Điều đặc biệt của thời họ Mạc
Đại Tạng Kinh bảo vật Phật gia
Tổ Đình Thập Tháp Di Đà
Nay còn lưu giữ gần ba kỷ rồi.

Kiếp nhân sinh nổi trôi tan hợp
Cõi tuần hoàn lớp lớp khói mây
Thịnh suy thế cuộc vần xoay
Vô thường định luật mấy ai thoát vòng?

Từ buổi đầu Quốc công Mạc Cửu
Tới Sĩ Lân trải đủ thăng trầm
Bể dâu hưng vượng tháng năm
Xưa nay tạo tác chung mầm nguồn cơn!

Năm Canh Dần (1770), Tây Sơn khởi nghĩa
Mạc Thiên Tích hướng phía Xiêm La
Hộ tống Nguyễn Ánh bôn ba
Vẹn tình tôi-chúa can qua đồng hành.

Nào ai biết tử sanh chờ sẵn
Mạc Tổng binh tử nạn xứ người
Bảo toàn trung hiếu một đời
Nuốt vàng tuẫn tiết xa rời nhân gian.

Bậc hiền tài dẫu sang cõi khác
Tấc lòng son bàng bạc nơi đây
Tâm tư gởi chốn gió mây
Phò trì đất nước cỏ cây giống nòi.

Năm thứ ba của thời Minh Mạng (1822)
Vua sắc phong gương sáng trời Nam
Tôn xưng “Đại Nghĩa Chi Thần”
Chuẩn ban bổn trấn quan dân phụng thờ.

Duyên bút mực khách thơ tìm đến
Cảm đức dày, tưởng niệm tiền nhân
Thinh lòng dạo bước núi Lăng
Thoảng nghe trong gió chuông ngân từng hồi.

Chút dư hương một thời vang bóng
Gởi âm ba “núi Mộng gương Hồ”
Tao đàn vọng mãi tiếng thơ
Hà Tiên thập cảnh cõi bờ Tây Nam.

Tác giả: Tâm Chơn

[1] Diễn thơ từ bài viết “Khái lược Chủ soái Tao đàn Chiêu Anh Các” của Thích Vân Phong đăng trên Tạp chí nghiên cứu Phật học điện tử ngày 11/02/2025.
https://tapchinghiencuuphathoc.vn/khai-luoc-chu-soai-tao-dan-chieu-anh-cac.html