Chùa Ông Núi - cổ tự hơn 300 năm tựa núi, nhìn biển ở tỉnh Gia Lai

PSO - Nằm trên lưng chừng đỉnh Chóp Vung thuộc dãy núi Bà, chùa Ông Núi, tên chữ là Linh Phong Thiền Tự, hiện lên giữa núi rừng xanh thẳm, lưng tựa núi cao, mặt hướng về biển Đông. Không chỉ là một danh lam nổi tiếng của vùng đất Bình Định cũ, nơi đây còn lưu dấu hành trạng của một bậc chân tu sống thanh bần, chữa bệnh giúp dân và được người đời kính trọng gọi bằng cái tên mộc mạc: Ông Núi.

Chùa tọa lạc tại thôn Phương Phi, xã Cát Tiến, tỉnh Gia Lai, thuộc huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định trước khi sắp xếp đơn vị hành chính. Từ khu vực Quy Nhơn, du khách di chuyển khoảng 30km theo tuyến đường ven biển để đến chân núi, sau đó tiếp tục men theo những bậc đá giữa rừng cây để lên chùa.

Huyền tích “Ông Núi mặc áo vỏ cây”
Theo tư liệu Mộc bản triều Nguyễn, năm Nhâm Ngọ 1702, một nhà sư tên Lê Ban, còn được biết đến với pháp hiệu Tịnh Giác – Thiện Trì, đến vùng núi Bà tu hành. Ngài dựng một am nhỏ bằng tre và cỏ tranh bên dòng suối, lấy tên là Dũng Tuyền.

Vị thiền sư sống giản dị giữa núi rừng, dùng vỏ cây làm áo, chuyên tâm tụng kinh, hái thuốc chữa bệnh và giúp đỡ người dân. Vì kính trọng đời sống thanh bần của ngài, người dân địa phương gọi ngài là “Mộc Y Sơn Ông”, nghĩa là vị sơn tăng mặc áo vỏ cây. Tên gọi chùa Ông Núi cũng bắt nguồn từ đó.

Năm 1733, chúa Nguyễn Phúc Chú cho xây dựng lại ngôi thảo am thành chùa ngói, ban tên “Linh Phong Thiền Tự” và phong hiệu cho vị thiền sư. Qua các triều vua Nguyễn, chùa tiếp tục được quan tâm trùng tu. Tư liệu Mộc bản còn ghi nhận việc vua Minh Mạng xuất ngân khố sửa chữa chùa, cho thấy vị trí đáng chú ý của Linh Phong Thiền Tự trong đời sống Phật giáo và văn hóa của vùng đất Bình Định xưa.

Trải qua chiến tranh và nhiều biến động lịch sử, chùa từng bị hư hại rồi được nhiều thế hệ chư Tăng, Phật tử chung tay tái thiết. Ngày nay, dấu tích gắn với vị Tổ khai sơn vẫn còn được lưu giữ tại Hang Tổ và khu tháp cổ phía sau chùa.

Ngôi chùa giữa núi rừng và biển trời
Không gian Linh Phong Thiền Tự được kiến tạo nương theo sườn núi. Những mái ngói đỏ, đầu đao cong, tượng rồng và các điện thờ cổ kính ẩn hiện dưới tán cây xanh, tạo nên vẻ trang nghiêm mà gần gũi.

Từ sân chùa, du khách có thể nhìn xuống làng mạc và những cánh đồng trải rộng dưới chân núi. Phía xa là đầm Thị Nại, biển Đông cùng đường bờ biển uốn lượn của vùng Cát Tiến. Khi sương sớm còn phủ trên triền núi, cảnh chùa và biển trời hòa vào nhau như một bức tranh thủy mặc.

Phía sau chùa là Hang Tổ, nơi được cho là chốn tu hành của vị thiền sư khai sơn. Con đường dẫn đến hang đi qua những bậc đá, khe suối và cây rừng. Không gian ở đây vẫn giữ được nét tĩnh lặng, đưa người viếng thăm trở về với câu chuyện về một đời tu giản dị giữa thiên nhiên.

Chùa nằm trong quần thể di tích lịch sử và thắng cảnh Núi Bà, được xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1994. Núi Bà đồng thời từng là địa bàn hoạt động cách mạng trong những năm chiến tranh, vì vậy nơi đây mang cả giá trị tôn giáo, văn hóa, lịch sử và cảnh quan.

Pho đại tượng Đức Phật giữa lưng trời
Điểm nhấn nổi bật trong quần thể tâm linh Linh Phong là pho tượng Đức Phật Thích Ca ngồi trên tòa sen, cao 69m. Tượng được đặt ở độ cao khoảng 129m so với mực nước biển, lưng tựa núi Bà, mặt hướng về biển Đông.

Sắc trắng của pho tượng nổi bật giữa nền xanh của núi rừng. Từ nhiều vị trí trên tuyến đường ven biển Cát Tiến, du khách đã có thể nhìn thấy tôn tượng an nhiên giữa lưng trời. Để đến khu vực này, khách hành hương phải vượt qua hơn 600 bậc thang, mỗi bước đi dần mở ra tầm nhìn rộng hơn về đồng ruộng, làng biển và mặt nước phía xa.

Bên dưới tòa sen là không gian thuyết pháp, hành lang tượng các vị La Hán, thư viện Phật giáo và khu trưng bày Xá lợi Phật, phục vụ nhu cầu hành lễ, chiêm bái và tìm hiểu văn hóa Phật giáo.

Sự hiện diện của pho đại tượng đã tạo thêm điểm nhấn cho quần thể chùa Ông Núi, nhưng giá trị sâu xa của ngôi chùa vẫn nằm ở lịch sử hơn ba thế kỷ và câu chuyện về một vị thiền sư sống vì đạo pháp, gắn bó với người dân địa phương.

Nét đẹp tâm linh mỗi độ xuân về
Hằng năm, vào ngày 24 và 25 tháng Giêng âm lịch, lễ giỗ Tổ chùa Ông Núi được tổ chức trang nghiêm, thu hút đông đảo Phật tử và người dân về dâng hương, lễ Phật. Từ một ngày giỗ tưởng niệm bậc tiền nhân có công với ngôi chùa, hoạt động này dần trở thành nét văn hóa tâm linh quen thuộc của người dân Bình Định cũ.

Đến chùa Ông Núi, người viếng thăm không chỉ được chiêm ngưỡng pho tượng Đức Phật giữa biển trời hay ngắm nhìn cảnh sắc từ trên cao. Điều đọng lại còn là câu chuyện về hạnh nguyện của một bậc tu hành, về sự tiếp nối của nhiều thế hệ và khoảng bình yên hiếm có giữa núi rừng.

Để giữ sự trang nghiêm của chốn thiền môn, du khách nên mặc trang phục kín đáo, nói chuyện vừa đủ nghe, không tạo dáng phản cảm tại khu vực thờ tự và không tự ý sử dụng thiết bị bay khi chưa được nhà chùa cho phép. Với người cao tuổi hoặc có vấn đề về sức khỏe, hành trình leo hàng trăm bậc thang cần được cân nhắc và nghỉ chân hợp lý.

An Sơn