Lâm Đồng: Về thăm Tổ đình Bình Quang – Cái nôi Ni giới Nam Trung Bộ

Bình Quang Ni tự hiền hòa

Chuông khuya mõ sớm, khuyên đời siêng tu

Giữa lòng thành phố biển Phan Thiết có một ngôi già lam đã lặng lẽ hiện hữu hơn một thế kỷ. Trải qua bao biến thiên của thời gian, Tổ đình Bình Quang vẫn giữ dáng vẻ trang nghiêm và trầm mặc… như một chứng nhân thầm lặng cho lịch sử hình thành và phát triển của Ni giới vùng duyên hải Nam Trung Bộ.

Bình Quang Ni Tự tọa lạc tại số 02, đường Cao Thắng, phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng. Ngôi chùa nằm khiêm tốn giữa khu dân cư, nhưng khi bước qua cổng Tam quan, người ta dễ dàng cảm nhận được bầu không khí thanh tịnh và sâu lắng của một chốn thiền môn lâu đời.

Tổng thể kiến trúc chùa được kiến tạo theo bố cục hình chữ nhật. Sau cổng Tam quan là khoảng sân rộng dẫn vào Chánh điện. Phía sau Chánh điện là Nhà Tổ. Qua một khoảng sân nữa là Nhà Thiền, rồi đến Trai đường và Nhà trù. Hai dãy Đông lang và Tây lang nối liền các hạng mục công trình, tạo nên một tổng thể hài hòa, vừa trang nghiêm vừa thuận tiện cho đời sống tu học của Ni chúng.

Chánh điện được bài trí trang nghiêm nhưng giản dị, toát lên vẻ thanh tịnh của chốn thiền môn. Phía sau Chánh điện là Nhà Tổ – nơi phụng thờ lịch đại Tổ sư. Chính giữa tôn trí long vị các bậc tiền bối; bên tả thờ Đức Kiều Đàm Di Mẫu; bên hữu thờ Sư trưởng Diệu Tịnh, Ni trưởng Huyền Học cùng quý chư Tôn đức Ni đã viên tịch.

Tổ đường là nơi tôn thờ Ni trưởng Huyền Tông và Ni trưởng Như Tâm – những vị trụ trì đời sau đã có nhiều công lao trong việc kế thừa và phát triển đạo nghiệp tại Tổ đình.

Từ cổng chùa đi vào, phía hữu là vườn tháp của chư Tôn đức Ni. Trong đó, ngôi tháp lớn và trang nghiêm nhất là nơi tôn thờ di cốt của Sư trưởng Diệu Tịnh, Ni trưởng Huyền Tông  – những bậc tiền bối đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử phát triển của Ni giới nơi đây.

Được biết, thuở ban đầu chùa Bình Quang chỉ là một ngôi chùa làng do các hương chức cùng nhân dân địa phương sáng lập vào năm Thành Thái thứ 11 (1900) để thờ Phật.

Đến khoảng những năm 1936–1937, nhân duyên đưa Sư trưởng Hồng Thọ – Diệu Tịnh, một vị Ni trẻ tuổi nhưng đạo hạnh và danh tiếng đã vang xa trong giới Phật giáo đương thời, trên đường từ miền Nam ra miền Trung hoằng hóa ghé lại xứ Bình Thuận và khai đàn thuyết pháp. Cảm phục trước đức độ và tài năng của Sư trưởng, dân làng đã cung thỉnh Ngài trụ trì và dâng cúng ngôi chùa vào năm 1937. Từ đó, Bình Quang được phát triển thành ngôi chùa Ni đầu tiên tại Phan Thiết.

Dù bận rộn với nhiều Phật sự ở nhiều nơi, Sư trưởng Diệu Tịnh vẫn đặt nền móng vững chắc cho sự hình thành và phát triển của Ni giới tại đây. Sau một thời gian, Sư giao việc điều hành chùa cho hai đệ tử là Ni trưởng Huyền Tông và Ni trưởng Huyền Học – vốn là người địa phương. Từ đó, Bình Quang dần trở thành Tổ đình của Ni giới Nam Trung Bộ.

Năm 1938, trên đường từ Bắc vào Nam, Sư trưởng Diệu Tịnh ghé Huế giảng dạy Kinh Phạm Võng Lược Sớ cho Hoàng Thái hậu Từ Cung. Đến năm 1939, vua Bảo Đại đã ban sắc phong cho chùa, từ đó ngôi chùa mang danh hiệu Sắc tứ Bình Quang Ni Tự.

Qua nhiều thập niên, Bình Quang Ni Tự dần trở thành một trung tâm sinh hoạt Phật giáo quan trọng của Ni giới toàn vùng. Đây từng là nơi tổ chức các Đại giới đàn cho Ni chúng, nơi học luật, nghe pháp và an cư kiết hạ hằng năm; đồng thời cũng là nơi diễn ra nhiều lễ hội Phật giáo lớn, quy tụ chư Ni và Phật tử Nam Trung Bộ.

Từ Tổ đình này, nhiều thế hệ Ni chúng đã được đào tạo và trưởng thành. Hai vị đệ tử kế thừa của Sư trưởng Diệu Tịnh là Ni trưởng Huyền Tông và Ni trưởng Huyền Học đều là những bậc thạch trụ trong hàng Ni giới, được Tăng Ni và Phật tử nhiều nơi kính trọng.

Ni trưởng Huyền Tông suốt đời gắn bó với Tổ đình, tận tâm chăm lo cơ sở và nuôi dưỡng đệ tử, góp phần tạo dựng Bình Quang thành một ngôi phạm vũ trang nghiêm. Trong khi đó, Ni trưởng Huyền Học đảm trách việc giáo dục Ni chúng, giảng dạy Phật pháp và tham gia nhiều Phật sự của Giáo hội từ địa phương đến Trung ương, nên được tôn xưng là Ni trưởng Giảng sư.

Từ Tổ đình Bình Quang, Sư trưởng Diệu Tịnh đã khai mở một dòng truyền thừa Ni giới với nhiều danh Ni tiêu biểu như Ni trưởng Huyền Học, Ni trưởng Huyền Huệ – những vị tiên phong trong phong trào đoàn kết Ni giới miền Nam, góp phần quan trọng vào sự hình thành Ni bộ Bắc tông năm 1956 và Phân ban Ni giới GHPGVN năm 2009.

Tiếp nối chí nguyện của chư Tổ, quý Ni trưởng Huyền Tông- Huyền Học đã đào tạo hơn ba mươi đệ tử. Ngày nay, chư Tôn đức đang trụ trì nhiều ngôi chùa Ni tại Lâm Đồng và nhiều tỉnh thành trong và  ngoài nước, góp phần vào công cuộc hoằng pháp lợi sanh của Giáo hội.

Nhìn lại dòng chảy hơn một thế kỷ, Tổ đình Bình Quang không chỉ là nơi lưu dấu bước chân hoằng hóa của các bậc tiền bối Ni giới, mà còn là chiếc nôi nuôi dưỡng nhiều thế hệ Ni tài  trưởng thành cả về phạm hạnh và tri thức .

Có thể nói, nơi đây không chỉ mang giá trị của một ngôi cổ tự hơn trăm năm tuổi, mà còn là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của Ni giới vùng Nam Trung Bộ. Những đóng góp âm thầm nhưng bền bỉ của chư bậc Ni trưởng tiền bối đã tạo nên nền tảng vững chắc để Ni giới địa phương ngày càng lớn mạnh.

Tháng 3 năm 2026 nhân dịp Đại lễ tưởng niệm Đức Thánh Tổ Ni Đại Ái Đạo và chư Tôn đức Ni tiền bối hữu công Phật giáo Việt Nam do Phân ban Ni giới tỉnh Lâm Đồng đăng cai tổ chức, việc trở về thăm lại những Tổ đình xưa như Bình Quang cũng chính là dịp để ôn lại công hạnh của chư vị tiền bối, tri ân những bậc đã đặt nền móng cho sự phát triển của Ni giới Việt Nam.

Thanh Bạch