Phật giáo Việt Nam nhiệm kỳ IX: Dấu ấn phụng sự xã hội và đồng hành cùng Dân tộc

PSO - Nhìn lại chặng đường hoạt động Phật sự nhiệm kỳ IX (2022-2027), Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã ghi dấu những thành tựu quan trọng trên nhiều lĩnh vực, từ an sinh xã hội, giáo dục, văn hóa đến đối ngoại và hội nhập quốc tế. Vượt ra ngoài phạm vi sinh hoạt tôn giáo, những đóng góp thiết thực của Tăng Ni, Phật tử cả nước tiếp tục khẳng định vai trò của Phật giáo trong đời sống xã hội, góp phần bồi đắp các giá trị đạo đức, củng cố khối đại đoàn kết Dân tộc và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

Khi tinh thần từ bi được thể hiện bằng những hành động thiết thực
Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong nhiệm kỳ qua chính là những đóng góp đối với công tác an sinh xã hội. Đây không chỉ là hoạt động mang tính thiện nguyện mà còn thể hiện sinh động tinh thần nhập thế, lấy việc phụng sự con người làm phương tiện thực hành giáo lý từ bi của đạo Phật.

Theo Báo cáo tổng kết công tác Phật sự nhiệm kỳ IX, tổng trị giá các hoạt động từ thiện, an sinh xã hội do Tăng Ni, Phật tử cả nước đóng góp và thực hiện đạt hơn 7.500 tỷ đồng. Con số ấy phản ánh quy mô và sức lan tỏa của những hoạt động vì cộng đồng, đồng thời cho thấy khả năng tập hợp, kết nối các nguồn lực xã hội của Giáo hội.

Đằng sau những con số là hàng triệu nghĩa cử được vun đắp từ tấm lòng của những người con Phật. Đó là những mái ấm dành cho người già neo đơn, trẻ em mồ côi; những phần quà đến với đồng bào vùng thiên tai, những cây cầu và ngôi nhà được xây dựng cho người dân có hoàn cảnh khó khăn; những suất học bổng tiếp sức học sinh nghèo và sự sẻ chia dành cho những mảnh đời bất hạnh.

Đặc biệt, hệ thống cơ sở chăm sóc sức khỏe mang dấu ấn Phật giáo tiếp tục đóng góp tích cực vào công tác chăm lo sức khỏe cộng đồng. Với gần 200 Tuệ Tĩnh đường, 700 phòng chẩn trị y học dân tộc và 10 phòng khám đa khoa, các hoạt động khám bệnh, phát thuốc miễn phí đã góp phần hỗ trợ hàng chục nghìn lượt người bệnh mỗi năm.

Không dừng lại ở phạm vi trong nước, Giáo hội còn tích cực tham gia các chương trình cứu trợ nhân đạo quốc tế. Trong nhiệm kỳ, hoạt động hỗ trợ người dân Myanmar và Nepal chịu ảnh hưởng bởi thiên tai có tổng trị giá hơn 15 tỷ đồng, thể hiện tinh thần từ bi không phân biệt biên giới, quốc gia hay Dân tộc.

Điều đáng trân trọng là các hoạt động thiện nguyện của Phật giáo ngày càng được duy trì thường xuyên, có sự phối hợp giữa Giáo hội, các tự viện, tổ chức xã hội và đông đảo Phật tử. Qua đó, tinh thần từ bi không chỉ dừng lại ở lời giảng hay những giá trị đạo đức mang tính lý tưởng, mà được chuyển hóa thành hành động cụ thể, góp phần chia sẻ trách nhiệm với Nhà nước và xã hội trong chăm lo đời sống Nhân dân.

Có thể nói, giá trị lớn nhất của công tác từ thiện Phật giáo không chỉ nằm ở nguồn lực vật chất được trao đi, mà còn ở sự lan tỏa tinh thần nhân ái, khơi dậy ý thức trách nhiệm và sự sẻ chia giữa con người với con người.

Góp phần bồi đắp nền tảng đạo đức và đời sống tinh thần xã hội
Bên cạnh những đóng góp về vật chất, Phật giáo còn có vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng đời sống tinh thần, gìn giữ các chuẩn mực đạo đức và hướng con người đến lối sống thiện lành.

Trong bối cảnh xã hội phát triển nhanh chóng, con người phải đối diện với nhiều áp lực từ đời sống kinh tế, gia đình và những biến đổi của môi trường thông tin, các giá trị từ bi, trí tuệ, vị tha và chánh niệm của đạo Phật ngày càng có ý nghĩa thiết thực.

Với gần 65.000 Tăng Ni, khoảng 19.000 cơ sở tự viện trên cả nước, Giáo hội Phật giáo Việt Nam có điều kiện thuận lợi để đưa những giá trị đạo đức Phật giáo đến gần hơn với cộng đồng.

Thông qua các hoạt động hoằng pháp, khóa tu, sinh hoạt đạo tràng và hướng dẫn Phật tử, nhiều cơ sở tự viện đã trở thành không gian sinh hoạt văn hóa, giáo dục đạo đức và nuôi dưỡng đời sống tâm linh cho người dân.

Đáng chú ý, cả nước hiện có hơn 3.000 đạo tràng với gần 500.000 Phật tử sinh hoạt thường xuyên. Các lớp giáo lý, khóa tu mùa hè và chương trình sinh hoạt dành cho thanh thiếu niên không chỉ đáp ứng nhu cầu tu học mà còn góp phần giáo dục lòng hiếu kính, tinh thần trách nhiệm, ý thức sống lành mạnh và sự quan tâm đến cộng đồng.

Đối với thế hệ trẻ, những hoạt động này mang ý nghĩa đặc biệt. Trong môi trường sinh hoạt tập thể, các em được tiếp cận những bài học về lòng biết ơn, sự tự giác, tinh thần đoàn kết và khả năng làm chủ bản thân. Đây là những giá trị có thể bổ trợ tích cực cho giáo dục gia đình và nhà trường.

Từ góc nhìn xã hội, đóng góp của Phật giáo trong lĩnh vực này không dễ đo đếm bằng những con số cụ thể, nhưng có ý nghĩa lâu dài. Bởi sự phát triển bền vững của một quốc gia không chỉ được đánh giá qua tăng trưởng kinh tế, mà còn ở chất lượng đời sống tinh thần, nền tảng đạo đức và sự gắn kết giữa các thành viên trong cộng đồng.

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tiếp nối mạch nguồn truyền thống Dân tộc
Trải qua hơn hai nghìn năm hiện diện và phát triển trên đất Việt, Phật giáo đã trở thành một bộ phận quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần của Dân tộc. Những giá trị ấy tiếp tục được Giáo hội gìn giữ và phát huy trong nhiệm kỳ IX thông qua nhiều hoạt động văn hóa, nghiên cứu, giáo dục và bảo tồn di sản.

Các chương trình triển lãm, hội thảo, sáng tác nghệ thuật và giới thiệu di sản Phật giáo được tổ chức với nội dung phong phú, góp phần làm nổi bật những giá trị lịch sử, kiến trúc, mỹ thuật và tư tưởng của Phật giáo Việt Nam.

Đặc biệt, việc nghiên cứu, biên dịch, ấn hành kinh điển, trong đó có bộ Tam tạng Thánh điển Phật giáo Việt Nam, cùng các công trình nghiên cứu Phật học đã đóng góp vào việc bảo tồn, hệ thống hóa và truyền trao kho tàng tri thức Phật giáo cho các thế hệ mai sau.

Không chỉ bảo tồn những giá trị truyền thống, Phật giáo còn góp phần làm phong phú đời sống văn hóa đương đại thông qua các hoạt động nghệ thuật, giáo dục và giao lưu văn hóa trong nước, quốc tế.

Ở nhiều địa phương, các ngôi chùa không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là những không gian lưu giữ ký ức lịch sử, kiến trúc truyền thống và những phong tục tốt đẹp của cộng đồng.

Đối với người Việt Nam ở nước ngoài, các ngôi chùa và trung tâm văn hóa Phật giáo còn trở thành nơi kết nối cộng đồng, gìn giữ tiếng Việt, truyền thống hiếu kính và bản sắc văn hóa quê hương.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, những đóng góp ấy có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa Dân tộc, giúp các giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.

Khẳng định vai trò trong khối đại đoàn kết Dân tộc
Một trong những giá trị xuyên suốt lịch sử Phật giáo Việt Nam là tinh thần gắn bó với vận mệnh đất nước. Truyền thống hộ quốc an dân, đồng hành cùng Dân tộc tiếp tục được thể hiện rõ nét trong hoạt động của Giáo hội nhiệm kỳ IX.

Thông qua các phong trào thi đua yêu nước, hoạt động an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa và tham gia các tổ chức chính trị – xã hội, Tăng Ni, Phật tử đã đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước.

Nhiều vị chức sắc Phật giáo tham gia Quốc hội, Hội đồng nhân dân và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, góp phần phản ánh tâm tư, nguyện vọng của đồng bào có đạo, tham gia xây dựng chính sách, củng cố sự đồng thuận và tăng cường đoàn kết trong cộng đồng.

Đặc biệt, trong bối cảnh đất nước thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, Giáo hội đã chủ động điều chỉnh hệ thống tổ chức, kiện toàn Ban Trị sự tại 34 tỉnh, thành phố, bảo đảm hoạt động Phật sự được duy trì ổn định, phù hợp với tình hình mới.

Đây không chỉ là sự thích ứng về tổ chức, mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm, ý thức đồng hành cùng những chuyển biến quan trọng của đất nước.

Bên cạnh đó, những hoạt động hướng về biên giới, biển đảo, chăm lo đời sống chiến sĩ và ngư dân, cũng như sự hiện diện của các cơ sở Phật giáo tại quần đảo Trường Sa đã góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, ý thức trách nhiệm đối với chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ quốc gia.

Nhìn từ phương diện này, Phật giáo không đứng ngoài đời sống xã hội, mà luôn hiện diện trong những vấn đề chung của đất nước bằng những hành động thiết thực, trên nền tảng hòa hợp, đoàn kết và trách nhiệm công dân.

Nâng cao vị thế Phật giáo Việt Nam trên trường quốc tế
Nhiệm kỳ IX cũng ghi nhận những bước phát triển đáng chú ý trong hoạt động đối ngoại Phật giáo, góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, tăng cường tình hữu nghị và quảng bá hình ảnh Việt Nam đến bạn bè quốc tế.

Dấu ấn nổi bật là thành công của Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc 2025 tại Thành phố Hồ Chí Minh, sự kiện quy tụ đông đảo đại biểu, học giả và lãnh đạo Phật giáo quốc tế, tạo diễn đàn trao đổi về hòa bình, lòng bao dung, nhân phẩm con người và phát triển bền vững.

Đặc biệt, sự kiện cung rước và tôn trí Xá lợi Đức Phật từ Ấn Độ về Việt Nam đã thu hút hơn 17 triệu lượt người chiêm bái, theo số liệu của Giáo hội. Đây không chỉ là một hoạt động tôn giáo có quy mô lớn mà còn thể hiện sự giao lưu, hợp tác và tin cậy giữa Việt Nam với các quốc gia có truyền thống Phật giáo.

Thông qua Đại lễ Vesak cùng nhiều hội nghị, diễn đàn quốc tế, Giáo hội đã góp phần giới thiệu một Việt Nam giàu truyền thống văn hóa, tôn trọng các giá trị hòa bình, hữu nghị và hợp tác.

Hoạt động đối ngoại Phật giáo vì thế ngày càng thể hiện vai trò của một kênh giao lưu nhân dân, bổ trợ cho quan hệ hữu nghị giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới.

Thành tựu này còn khẳng định sự trưởng thành của Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong quá trình hội nhập, khi không chỉ tiếp nhận những giá trị từ cộng đồng Phật giáo quốc tế mà còn chủ động đóng góp tiếng nói và kinh nghiệm của mình vào các vấn đề chung của nhân loại.

Đổi mới để tiếp tục phụng sự trong thời đại số
Một điểm đáng ghi nhận khác trong nhiệm kỳ IX là sự chủ động thích ứng của Giáo hội trước những thay đổi của khoa học, công nghệ và phương thức truyền thông hiện đại.

Hoạt động hoằng pháp, giáo dục Phật giáo và thông tin truyền thông ngày càng được mở rộng trên các nền tảng số, giúp giáo lý đạo Phật tiếp cận nhiều đối tượng hơn, đặc biệt là giới trẻ và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin, tổ chức các khóa học trực tuyến, truyền hình trực tiếp những sự kiện Phật giáo và từng bước số hóa dữ liệu Tăng Ni, tự viện cho thấy những nỗ lực đổi mới phương thức hoạt động của Giáo hội.

Các cơ quan truyền thông Phật giáo, trong đó có Phật Sự Online, truyền hình An Viên, Giác Ngộ và nhiều nền tảng truyền thông khác, đã góp phần chuyển tải thông tin Phật sự, lan tỏa những giá trị tích cực và kết nối hoạt động của Giáo hội với đời sống xã hội.

Tuy nhiên, đổi mới không đơn thuần là ứng dụng công nghệ. Điều quan trọng hơn là sử dụng những phương tiện hiện đại để chuyển tải các giá trị đạo đức, nhân văn và trí tuệ của đạo Phật một cách phù hợp, chính xác và có trách nhiệm.

Bước vào nhiệm kỳ mới, yêu cầu đặt ra đối với Giáo hội không chỉ là mở rộng phạm vi hoạt động, mà còn phải nâng cao chất lượng quản trị, tăng cường kỷ cương, giữ gìn giới luật, đạo hạnh và phát huy hiệu quả thực chất của từng chương trình Phật sự.

Những hạn chế trong công tác quản lý, chuyển đổi số, phối hợp tổ chức và kiểm tra, giám sát được nhìn nhận trong báo cáo tổng kết cũng cho thấy tinh thần cầu thị, trách nhiệm của Giáo hội trước yêu cầu đổi mới và phát triển.

Tiếp nối truyền thống, khẳng định trách nhiệm với tương lai
Nhìn lại nhiệm kỳ IX, có thể khẳng định rằng những thành tựu của Giáo hội Phật giáo Việt Nam không chỉ được thể hiện qua quy mô tổ chức, số lượng Tăng Ni, tự viện hay những hoạt động Phật sự được triển khai, mà quan trọng hơn là những giá trị thiết thực đã đóng góp cho đời sống xã hội.

Hơn 7.500 tỷ đồng dành cho công tác từ thiện, an sinh xã hội là một minh chứng cụ thể. Nhưng bên cạnh đó còn có những đóng góp khó có thể lượng hóa đầy đủ: sự an ủi tinh thần dành cho người gặp nghịch cảnh, những bài học đạo đức được trao truyền cho thế hệ trẻ, những giá trị văn hóa được gìn giữ và tinh thần đoàn kết được vun đắp trong cộng đồng.

Đó chính là chiều sâu của tinh thần nhập thế Phật giáo: lấy sự an lạc của con người làm mục tiêu, lấy lòng từ bi và trí tuệ làm nền tảng, lấy hành động phụng sự làm thước đo cho những giá trị tốt đẹp của đạo Phật trong đời sống.

Sau 45 năm hình thành và phát triển dưới mái nhà chung Giáo hội Phật giáo Việt Nam, những thành tựu của nhiệm kỳ IX tiếp tục khẳng định sức sống của truyền thống Phật giáo đồng hành cùng Dân tộc, đồng thời tạo tiền đề quan trọng để Giáo hội bước vào nhiệm kỳ X (2026-2031) với chủ đề “Kỷ cương - Đổi mới - Hiệu lực - Hiệu quả”.

Trong chặng đường phát triển mới của đất nước, Phật giáo Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội và cũng không ít thách thức. Song, với nền tảng đoàn kết, hòa hợp, truyền thống hộ quốc an dân và những thành tựu đã được vun đắp, Giáo hội có cơ sở để tiếp tục phát huy vai trò của mình trong đời sống Dân tộc.

Bởi suy cho cùng, giá trị và vị thế của Phật giáo trong xã hội không chỉ được khẳng định qua những thành tựu của một nhiệm kỳ, mà còn được bồi đắp bằng sự hiện diện bền bỉ của tinh thần từ bi, trí tuệ và trách nhiệm phụng sự trong đời sống Nhân dân.

Đó cũng chính là ý nghĩa sâu sắc của hành trình đồng hành cùng Dân tộc mà Phật giáo Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục gìn giữ, phát huy trong thời đại mới.

T.T